“Op de fiets ben je kwetsbaar. Dat besef je pas echt als je zelf valt”
Marcel Ariës over Maastricht, de toekomst van vervoer en de fietshelm
Marcel Ariës is neuroloog-intensivist op de IC van het MUMC+ en verbonden aan de Universiteit Maastricht. Sinds september richt hij zich op het voorkomen van ernstig letsel en vermijdbare IC-opnames, onder meer door veiliger gedrag, betere bescherming en inrichting van de omgeving. Hij werkt al acht jaar in Maastricht en fietst dagelijks naar zijn werk. Mét helm. Het belang daarvan besefte hij des te meer toen hij onlangs zelf betrokken raakte bij een licht verkeersongeval.
Wat is jouw band met Maastricht?
"Al acht jaar ben ik intensief bij deze stad betrokken. Mijn vrouw en ik hebben hiervoor in Groningen gewoond en gewerkt. We voelen ons hier thuis, in het zuiden. Van oorsprong ben ik Brabander en mijn zachte g is nooit weggegaan. Misschien wel zachter geworden hier! De combinatie van stad, omgeving en werk past goed bij ons. Door mijn werk en de sporttijden van mijn drie kinderen (zaterdag sta ik langs de sportvelden aan te moedigen) ben ik niet vaak voor de ontspanning in de stad, maar ik kom er natuurlijk veel, voor bijeenkomsten bijvoorbeeld."
Stelling: 'Duurzame bereikbaarheid en mobiliteit dragen bij aan leefbaarheid, ondernemersklimaat en verblijfskwaliteit in de stad.' Hoe zie jij dat?
"Voor mij raakt dat direct aan fietsen en fietsveiligheid. Ik geloof dat de fiets het belangrijkste vervoermiddel van de toekomst is. Het moet zo in je hoofd zitten dat het je eerste reflex is om de fiets te pakken: voor werk, boodschappen of voor het brengen of halen van je kinderen. Maastricht is geen gemakkelijke fietsstad door de bruggen, de heuveltjes hier en daar, en kinderkopjes, maar het is nog steeds te doen. Je hebt hier geen trams die je pad doorkruisen.
Het verkeer is de afgelopen jaren complexer geworden. Op fietspaden rijden nu gewone fietsen, e-bikes, scooters en andere voertuigen door elkaar, met grote snelheidsverschillen. Vijf jaar geleden haalde ik mensen nog in op weg naar mijn werk, nu word ik zelf ingehaald (en niet zelden door iemand die veel ouder is dan ikzelf).
Je ziet dat fietsers kwetsbaar zijn. Meestal gaat het goed, maar bij gladheid of drukte zie je direct meer slachtoffers op de IC. Er worden steeds meer data verzameld over oorzaken van ongevallen, maar we hebben nog meer details nodig om gepaste maatregelen te kunnen nemen. Juist daarom is samenwerking nodig tussen artsen, verkeersdeskundigen, planologen en gedragswetenschappers."
Wat is het gekste wat je meemaakte op de fiets?
"Gisteren was dat nog! Mijn val… Ik fietste op het fietspad, in de schemering. Ik had mijn lamp aan. Toch werd ik van schuin achteren geraakt door een scooter. Het gaat dan zo snel; ik lag ineens op het wegdek. Ik droeg een helm, die een deuk had, ook al had ik die klap niet gevoeld. Ik voelde wel pijn aan mijn kin, daar viel ik op, net als op mijn polsen. Ik kon weer opstaan, ik checkte zelf of alles nog oké was. Het viel mee, maar het was schrikken. Ik deed niets verkeerd: had geen oortjes in, reed niet te snel, droeg een helm. Ik had gewoon pech. Ik denk dat ik wel te donker gekleed was en de scooter me daarom over het hoofd heeft gezien. Dat maakt nogmaals heel duidelijk hoe kwetsbaar je bent als fietser.
Het bevestigde wat ik al wist. Als fietser of voetganger ben je degene die de klap opvangt, er zit vrijwel niets tussen jou en het asfalt in. Daarom ben ik een groot voorstander van de fietshelm om je belangrijkste orgaan te beschermen, naast goede infrastructuur en duidelijke verkeers- en gedragsregels."
Hoe zie jij de stad veranderen?
"Het is drukker geworden en mensen hebben meer haast. Auto’s zijn groter en krachtiger dan vroeger. Als ze geparkeerd zijn, nemen ze meer plek in beslag dan vroeger. Niet iedereen houdt zich aan de snelheid. Zelfs binnen de bebouwde kom. Soms moet ik mijn kinderen en hond naar achteren trekken als een auto in onze woonwijk keihard voorbij raast. Maatregelen zoals 30-kilometerzones zijn echt nodig. Nu moeten mensen zich er nog aan houden… De auto is dominanter qua grootte en aanwezigheid. Tegelijkertijd is hij geruislozer geworden, waardoor je hem soms niet hoort aankomen."
Hoe ziet Maastricht er voor jou over 20 tot 30 jaar uit?
"Ik denk dat het een populaire stad blijft met veel studenten, toeristen en internationale bezoekers. Het wordt niet rustiger. Dat betekent dat we nu moeten nadenken over hoe we de stad veilig en bereikbaar houden, met genoeg comfort en ruimte voor fietsers en voetgangers. Soepel ov is ook belangrijk. Ik was laatst in Parijs en genoot van het mooi aansluitend openbaar vervoer en de autovrije stukken naast de Seine. Zoiets zou mooi zijn in Maastricht met een Groene Loper tot aan het Vrijthof (ook al is het een heel ander soort stad)."
Tot slot: heb je een tip voor Maastricht Bereikbaar?
"De uitdaging zit vooral in gedrag. Bij mooi weer pakt iedereen de fiets, bij regen de auto. Hoe krijg je mensen ook bij regenweer op de fiets? Dat vraagt om slimme prikkels, beloningen en soms ook het minder aantrekkelijk maken van de auto. Maak je hoofd lekker leeg op de fiets! Persoonlijke bescherming, zoals de fietshelm, hoort daar ook bij. En voor de mensen in de stad: geniet van het moois hier. Als ik met het gezin naar Lumière fiets… dan besef ik wat een voorrecht het is om hier te wonen."